تعریف حقوق مالکیت معنوی

حقوق مالکیت معنوی | وکیل شرکت

قبل از تعریف حقوق مالکیت معنوی لازم است در رابطه با کلمه‌های حقّ، معنوی و مالکیت توضیح دهیم.

حقّ در لغت به معنای راست و درست، ثابت، ضد باطل، یقین و عدل، نصیب و بهره و ثبوت اسماء خداوند آمده است.

در اصطلاح حقوقی، حقّ توانایی است که حقوق هر کشور به اشخاص می‌دهد تا از مالی مستقیم استفاده کنند یا انتقال مال و انجام کاری را از دیگر بخواهند.

در اصطلاح حقوقی اسلام، حقّ توانایی خاصی است که برای کس یا کسانی نسبت به چیز یا کس اعتبار شده و به مقتضای آن توانایی می‌تواند در آن چیز یا کس تصرف نموده یا بهره‌ای برگیرد.

حقّ از نظر ماهیت دارای ویژگی‌های زیر است:

1-قابلیت اسقاط آن از ناحیه اشخاص؛
2-امکان نقل و انتقال آن به اسباب انتقال قهری و ارادی؛
3-امکان تعهد علیه آن.

نظر به مراتب فوق، می‌توان گفت که حقّ عبارت است از سلطه‌ای که برای شخص بر شخصی دیگر یا مال یا شیئی جعل و اعتبار می‌شود.

مالکیت، حقّ استعمال و تصرفات به هر صورت از سوی مالک در ملک و مال خود به جز مواردی که در قانون استثناء شده، می‌باشد.

مالکیت مهمترین حقّ عینی است و عبارت از رابطه‌ای است بین شخص و شیء که به وی حقّ همه گونه تصرف و انتفاع را می‌دهد.

با توجه به تعاریف فوق، مالکیت حقی است مطلق و انحصاری.

مالکیت حقی است مطلق زیرا این حقّ به صاحب آن اجازه می‌دهد که هر گونه تصرفی در مال خود بکند و هر نوع بهره‌ای از آن ببرد، مگر آنچه به موجب قانون استثناء شده باشد.

مالکیت حقی است انحصاری زیرا مالک حقّ دارد منحصراً از مال خود بهره‌مند شود و از تصرفات دیگران در آن جلوگیری نماید، هر چند که این تصرفات هیچ ضرری به حال او نداشته باشد.

هنگامی که مالکیت به طور مطلق و بدون قید به کار می‌رود منظور مالکیت عین است. اما مالکیت شامل مالکیت منفعت نیز هست.

به علاوه امروزه کلمه مالکیت برای پاره‌ای حقوق که همانند حقوق عینی است، ولی موضوع آن شیء معین مادی نیست بلکه فعالیت فکری انسان است، نیز به کار می‌رود.

معنوی در اصطلاح حقوق مالکیت معنوی صرفاً اشاره بر این دارد که متعلق حقّ، مادی نیست، بلکه فعالیت فکری انسان است.

برخی از حقوقدانان، اصطلاح «مالکیت‌های فکری» را مناسب تشخیص داده‌اند و معتقدند که کلمه معنوی در لغت منسوب به معنی و مقابل مادی و صوری توصیف شده است، حال آن که منشأ این حقوق فکر و اندیشه و تعقل انسان‌ها است.

تعدادی دیگر از حقوقدانان، اصطلاح «مالکیت‌های فکری» را مناسب تشخیص داده‌اند و معتقدند که کلمه معنوی در لغت منسوب به معنی و مقابل مادی و صوری توصیف شده است، حال آن که منشأ این حقوق فکر و اندیشه و تعقل انسان‌ها است.

تعدادی دیگر از حقوقدانان، اصطلاح «حقوق مالکیت معنوی» را مناسب‌تر می‌دانند و معتقدند که همه موضوعات مالکیت‌های معنوی الزاماً در اثر تفکر و اندیشه ایجاد نمی‌گردد، بلکه برخی از آن‌ها تنها به لحاظ این که وجود مادی ندارد در این مقوله جای می‌گیرد مانند سرقفلی.

برخی دیگر گفته‌اند، اصطلاح «حقوق معنوی» از این لحاظ کمتر ایراد دارد زیرا صرفاً اشعار بر این دارد که متعلق حقّ، مادی نیست.

با توجه به مراتب فوق و صرف نظر از نظریه‌های مختلفی که در خصوص مورد بین حقوقدانان وجود دارد به نظر با توجه به بعضی از مصادیق این حقوق از جمله علائم تجاری که تنها از جهت اقتصادی و تجاری مورد حمایت است و ارتباط مستقیم با قوه تفکر و فعالیت فکری انسان ندارد.

همچنین به پیروی از قانون گذار و اساتید بزرگ حقوق مدنی بکار بردن اصطلاح «حقوق مالکیت معنوی» برای معرفی این قبیل حقوق ارجح و مناسب باشد.

با توجه به توضیحات فوق اینک به تعریف حقوق مالکیت معنوی می‌پردازیم:

حقوقدانان در تعریف حقوق مالکیت معنوی اتفاق نظر ندارند از این رو در بسیاری از اسناد مربوط ترجیح داده شده است که به جای تعریف حقوق مالکیت معنوی، صرفاً به ذکر و بیان مصادیق آن اکتفاء گردد.

از نظر آقای کاتوزیان حقوق معنوی، حقوقی است که به صاحب آن اجازه می‌دهد از منافع و شکل خاصی از فعالیت یا فکر انسان منحصراً استفاده کند.

آقای صفایی مالکیت‌های فکری یا معنوی را حقوقی می‌داند که دارای ارزش اقتصادی و دادوستد است ولی موضوع آن‌ها شیء معین مادی نیست.

از نظر ایشان موضوع این حقوق در واقع فعالیت و اثر فکری انسان است.

در کنوانسیون تأسیس سازمان جهانی مالکیت معنوی آمده است:

«مالکیت معنوی» شامل حقوق مرتبط با موارد زیر خواهد بود:
-آثار ادبی، هنری و علمی؛
-نمایش‌های هنرمندان بازیگر، صدای ضبط شده، برنامه‌های رادیویی؛
-اختراعات در کلیه زمینه‌های فعالیت انسان؛
-کشفیات علمی؛
-طراحی‌های صنعتی؛
-علائم تجاری، علائم خدماتی، نام‌های تجارتی و عناوین؛
-حمایت در برابر رقابت نامطلوب؛

و سایر حقوقی که ناشی از از فعالیت فکری در قلمرو صنعتی، علمی، ادبی و هنری می‌باشد.

در موافقت نامه راجع به جنبه‌های مرتبط با تجارت حقوق مالکیت معنوی(تریپس) اصطلاح مالکیت معنوی به کلیه انواع مالکیت معنوی مربوط می‌شود.(حقّ کپی برداری، حمایت از اجراء کنندگان، تولید کنندگان صفحه گرامافون و سازمان‌های پخش کننده، علائم تجاری، نشانه‌های جغرافیایی، طرح‌های صنعتی، اختراع، طرح‌های ساخت مدارهای یکپارچه و حفاظت از اطلاعات افشاء نشده.)

با توجه به مراتب فوق، حقوق مالکیت معنوی در معنای وسیع کلمه عبارت است از حقوق ناشی از آفرینش‌ها و خلاقیت‌های فکری در زمینه‌های علمی، صنعتی، ادبی و هنری.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *