دسته‌بندی شرکت‌های تجاری در حقوق ایران

شرکت‌های تجاری | وکیل شرکت

با لحاظ نقش یکی از دو نهاد سرمایه یا شخصیت و اعتبار شخصی شرکا در شرکت تجاری و نیز با ملاحظه مبنای مسئولیت شرکا به این معنی که براساس میزان آورده یا به صورت نامحدود یا نسبی باشد، شرکت‌های تجاری تقسیم‌بندی می‌گردند.

شایان گفتن است که در شرکت با مسئولیت محدود، برخی ویژگی‌های شرکت اشخاص را اگرچه کمرنگ می‌توان یافت نمود که از جمله این ویژگی‌ها، سختگیری و محدودیت‌های مربوط به انتقال سرمایه است.

با این حال، از آنجا که بنیاد این شرکت بر مسئولیت محدود و محوریت سرمایه استوار است، آن را در زمره شرکت‌های سرمایه قرار می‌دهد.

مهم‌ترین تفاوت‌های شرکت‌های سرمایه و اشخاص را به شرح زیر می‌توان نام برد:

الف) در شرکت‌های سرمایه مسئولیت سهامداران محدود به مبلغی اسمی و آورده آنهاست و در صورت ورشکستگی شرکت به علت ناتوانی از تادیه بدهی خود، بستانکاران یا مدیر تصفیه نمی‌توانند به سهامداران و یا شرکا مراجعه و یا علیه اموال شخصی آنان اقدامی به عمل آورند.

معذلک در صورتی که برخی سهامداران هنوز بخشی از سرمایه تعهد شده را به شرکت نپرداخته باشند، بستانکاران تنها تا میزان پرداخت نشده حق رجوع به چنین سهامدارانی را دارند.

در حالی که در شرکت‌های شخص وضع به گونه دیگری است: در شرکت‌های تضامنی مسئولیت هر یک از شرکا در صورت ناتوانی شرکت در پرداخت دیون، نامحدود بوده و تناسبی میان میزان سرمایه شریک و دیون شرکت وجود ندارد.

لذا شریکی ممکن است یکصد هزار ریال از ده میلیون سرمایه شرکت (یعنی یک درصد کل سرمایه) را دارا باشد لکن ناگریز به پرداخت کل دیون شرکت که مثلا یکصد میلیون ریال و هزار برابر سهم الشرکه وی در شرکت است، گردد.

در شرکت نسبی نیز شریک شرکت بدهکار در فرض بالا، مکلف به پرداخت یک میلیون ریال است. چرا که وی یک درصد کل سرمایه شرکت را مالک است و بایستی به نسبت، یک درصد بدهی یعنی ده برابر سهم‌الشرکه‌اش در شرکت را نیز پرداخت نماید.

ب) در شرکت‌های سرمایه آنچه اصالت دارد و در رابطه میان اشخاص ثالث با شرکت مورد توجه قرار می‌گیرد، سرمایه و میزان آن است، و اعتبار شرکا و شخصیت آنان چندان اهمیتی ندارد. در حالی که در شرکت‌های اشخاص، شخصیت شرکا در درجه اول اهمیت است و اعتبار شخصی آنان بیش از میزان سرمایه شرکت در جلب اشخاص ثالث نقش بازی می‌کند.

ج) نقل و انتقال سرمایه در شرکت‌های سرمایه به آسانی صورت می‌پذیرد و تابع تشریفات سخت و پیچیده نیست.

در صورتی که در شرکت‌های اشخاص برای این امر محدودیت‌های سختگیرانه‌ای پیش بینی شده است.

برای مثال در شرکت سهامی واگذاری سهام با ثبت و درج مراتب انتقال در دفتر ثبت شرکت انجام می‌گیرد.

اگر شرکت از نوع سهامی عام باشد و در بازار بورس پذیرفته شده باشد، انتقال سهام عموما در این بازار صورت می‌گیرد.

البته در نوع دوم از شرکت‌های سرمایه، یعنی شرکت با مسئولیت محدود، برای نقل و انتقال سهام باید موافقت دارندگان سه چهارم سرمایه که اکثریت عددی را هم دارند به دست آید.

به علاوه در این نوع شرکت، انتقال سهم‌الشرکه باید با تنظیم سند رسمی باشد.

در مقایسه با شرکت‌های سرمایه، در شرکت‌های اشخاص انتقال سهم‌الشرکه جز با موافقت تمامی شرکا امکان‌پذیر نیست.

د) در شرکت‌های سرمایه، به ویژه سهام عام، سهامداران از چند و چون اداره شرکت بی‌اطلاع هستند و دخالت چندانی در این امور ندارند. در حالی که در شرکت‌های اشخاص این نقش پررنگ و محسوس است.

این امر نه‌تنها به دلیل خطر تحمیل دیون مازاد بر دارایی شرکت بر شرکا است بلکه به علت آن است که در این دسته از شرکت‌ها، شرکا عمدتا اعضای یک خانواده و دارای رابطه نزدیک با یکدیگر بوده و در نتیجه از فعل و انفعالات و عملیات اداری شرکت آگاهی دارند.

لازم به ذکر است که  علاوه بر شرکت‌های مذکور در ماده 20 قانون تجارت، نوع دیگری که به نام شرکت عملی شناخته شده در ماده 220 قانون تجارت به رسمیت شناخته شده است.

به موجب این ماده، چنانچه شرکتی در یکی از اشکال مذکور در ماده 20 مرقوم تشکیل نگردد و مطابق مقررات مربوط به آنها فعالیت ننماید از جهت مسئولیت تابع مقررات شرکت‌های تضامنی خواهد بود.

حق آن بود تا قانون‌گذار شرکت‌هایی را که تحت عنوان شرکت تجاری و در یکی از قالب‌های مذکور در ماده 20 عملاً تشکیل ولی بدون ثبت به فعالیت تجاری اشتغال دارند، نیز مشمول ضمانت اجرای ماده 220 تلقی می‌نمود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *